دکتر مهرداد جشنی پور | در شرایطی که صنعت ایران همچنان با پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، محدودیت‌های خارجی

نفت امروز / دکتر مهرداد جشنی پور | در شرایطی که صنعت ایران همچنان با پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، محدودیت‌های خارجی، چالش‌های تأمین تجهیزات راهبردی و ضرورت حفظ پایداری تولید مواجه است، موفقیت در بومی‌سازی تجهیزات حساس و پیچیده بیش از آنکه یک دستاورد فنی تلقی شود نشانه‌ای از بلوغ فناوری و ارتقای ظرفیت‌های مهندسی کشور به شمار می‌رود.

از روز گذشته موضوع ساخت نخستین محفظه بخار توربین واحد الفین در شرکت پلیمر آریاساسول وارد فضای رسانه ای کشور شد که نه‌تنها یک نیاز عملیاتی را پاسخ داد بلکه تصویری روشن از توان صنعت داخلی برای ورود به حوزه‌های پیشرفته طراحی، مهندسی و ساخت تجهیزات استراتژیک ارائه کرد.
بومی‌سازی فراتر از جایگزینی واردات
در ادبیات صنعتی ساخت داخل زمانی دارای ارزش راهبردی است که صرفاً به تولید یک قطعه محدود نشود بلکه به انتقال دانش، توسعه زنجیره تأمین و ایجاد توانمندی پایدار در کشور در بر گیرد. پروژه بومی‌سازی محفظه بخار توربین ۳۰۱ واحد الفین آریاساسول دقیقاً از همین منظر اهمیت پیدا می‌کند.
فعالان این صنعت به خوبی می دانند محفظه بخار یکی از حساس‌ترین اجزای توربین‌های بخار محسوب می‌شود که وظیفه انتقال بخار فوق‌داغ و پرفشار به بخش‌های عملیاتی توربین را برعهده دارد. این قطعه به دلیل قرار گرفتن در شرایط دمایی و فشاری بسیار بالا نیازمند طراحی مهندسی دقیق، مواد اولیه استاندارد، فرآیندهای پیچیده ریخته‌گری و ماشین‌کاری و همچنین کنترل‌های کیفی سختگیرانه است.
از این‌رو وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی در این حوزه همواره یکی از نقاط آسیب‌پذیر صنایع پتروشیمی به شمار می‌رفته است.
موفقیت شرکت آریاساسول در داخلی‌سازی این تجهیز در عمل به معنای کاهش یکی از گلوگاه‌های مهم تأمین تجهیزات راهبردی صنعت پتروشیمی است که در شرایط متغیر اقتصادی و محدودیت‌های بین‌المللی اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.
مهندسی معکوس نقطه آغاز شکل‌گیری دانش فنی
آنچه این پروژه را از بسیاری از نمونه‌های مشابه متمایز می‌کند، صرفاً ساخت یک قطعه نیست بلکه فرآیند تولید دانش فنی در طول اجرای پروژه است. انجام ابعادبرداری دقیق، اسکن سه‌بعدی، استخراج داده‌های مهندسی مبتنی بر فناوری ابرنقاط و طراحی مدل‌های مهندسی با نرم‌افزارهای پیشرفته نشان می‌دهد که پروژه از سطح یک فعالیت تولیدی فراتر رفته و به بستری برای توسعه توان مهندسی کشور تبدیل شده است.
در واقع ارزش اصلی چنین پروژه‌هایی در ایجاد قابلیت تکرارپذیری نهفته است قابلیتی که امکان ساخت سایر تجهیزات پیچیده و حساس را نیز در آینده فراهم می‌کند.
البته ذکر این نکته ضروری است که هر پروژه موفق بومی‌سازی بخشی از شکاف فناوری میان صنعت داخلی و نمونه‌های بین‌المللی را کاهش داده و زیرساخت دانشی جدیدی برای صنایع کشور ایجاد می‌کند.
هم‌افزایی صنعت و شرکت‌های دانش‌بنیان
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این پروژه نقش‌آفرینی شرکت‌های دانش‌بنیان در کنار بدنه صنعتی کشور است. طی سال‌های اخیر، یکی از چالش‌های اصلی توسعه فناوری در صنایع بزرگ فاصله میان ظرفیت‌های علمی و نیازهای واقعی صنعت بوده که پروژه آریاساسول نمونه‌ای موفق از اتصال این دو حوزه محسوب می‌شود.
حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در فرآیند طراحی، شبیه‌سازی، ریخته‌گری و اجرای الزامات فنی، نشان داد که اکوسیستم فناوری کشور در حال عبور از مرحله فعالیت‌های آزمایشگاهی و ورود به عرصه حل مسائل واقعی صنعت است.
این تجربه می‌تواند الگویی برای سایر صنایع انرژی‌بر و راهبردی کشور باشد که بیش از هر زمان دیگری به توسعه فناوری بومی نیاز دارند.
تاب‌آوری صنعتی در عصر عدم قطعیت
اقتصاد جهانی امروز با زنجیره‌های تأمین شکننده، تنش‌های ژئوپلیتیکی و محدودیت‌های فزاینده در دسترسی به فناوری‌های پیشرفته مواجه است. در چنین شرایطی کشورهایی موفق‌تر خواهند بود که بتوانند وابستگی خود را در حوزه تجهیزات حیاتی کاهش و ظرفیت‌های داخلی را توسعه بخشند.
از این منظر بومی‌سازی محفظه بخار توربین واحد الفین شرکت آریاساسول صرفاً یک پروژه فنی نیست بلکه بخشی از راهبرد کلان افزایش تاب‌آوری صنعتی کشور محسوب می‌شود.
کاهش ریسک توقف تولید، اطمینان از دسترسی به قطعات راهبردی، کاهش هزینه‌های ارزی و تقویت زنجیره تأمین داخلی همگی از پیامدهای مستقیم چنین اقداماتی هستند.
این دستاورد همچنین نشان می‌دهد که صنعت پتروشیمی ایران به مرحله‌ای از بلوغ رسیده که می‌تواند در حوزه طراحی، ساخت و ارزیابی تجهیزات پیچیده نقش فعال و تعیین‌کننده ایفا کند که در سال‌های آینده مزیت رقابتی جدیدی برای این صنعت به ارمغان خواهد آورد.
الگویی برای آینده صنعت ایران
دستاورد اخیر شرکت آریاساسول را باید نمادی از گذار صنعت ایران از مصرف‌کننده فناوری به تولیدکننده دانش فنی دانست. موفقیت در ساخت نخستین محفظه بخار توربین واحد الفین حاصل هم‌افزایی میان مدیریت صنعتی، توان مهندسی داخلی، شرکت‌های دانش‌بنیان و نظام فنی و بازرسی کشور است که به عنوان یک الگو می‌تواند در سایر بخش‌های صنعت نیز تکرار شود.
اگر مسیر فعلی با سرمایه‌گذاری مستمر در تحقیق و توسعه، حمایت از شرکت‌های فناور و تقویت زنجیره تأمین داخلی ادامه یابد، بومی‌سازی تجهیزات راهبردی دیگر یک استثنا نخواهد بود بلکه به بخشی از هویت صنعتی کشور تبدیل خواهد شد. در چنین شرایطی صنعت ایران نه‌تنها توان پاسخگویی به نیازهای داخلی را خواهد داشت بلکه می‌تواند در آینده به صادرکننده دانش فنی و تجهیزات پیشرفته در منطقه نیز تبدیل شود.
برآیند
بومی‌سازی محفظه بخار توربین ۳۰۱ واحد الفین آریاساسول را باید فراتر از یک موفقیت مهندسی ارزیابی کرد. این پروژه نشان داد که صنعت ایران در مسیر افزایش خوداتکایی و ارتقای تاب‌آوری به ظرفیت‌های قابل اتکایی دست یافته است. دستاوردی که علاوه بر کاهش وابستگی خارجی گواهی بر بلوغ مهندسی کشور و توانایی متخصصان ایرانی در ورود به عرصه ساخت تجهیزات پیچیده و راهبردی است که می‌تواند آینده صنعت پتروشیمی و امنیت تولید کشور را بیش از پیش تضمین کند.